یازدهم شهریور ماه روز ملی صنعت چاپ گرامی باد

اختراع چاپ، انقلاب فرهنگي بشر
بشر از ابتدا در تلاش براي انتقال اطلاعات و دانش شفاهي خود بوده است. در مجموع سير تكامل خط و ارائه انديشه و گفتار به صورت مكتوب و مضبوط را مي توان چنين بيان كرد: 1-تصويرنگاري 2-انديشه نگاري 3-واژه نگاري  4-آوانگاري؛ هجانويسي و خط الفبائي.
پس از بوجود آمدن خط و تكامل نسبي آن بشر به فكر محملهايي براي ثبت مكتوبات خود افتادند. سنگ نوشته در طول تاريخ اولين محمل انتقال اطلاعات مي باشد. الواح زرين و سيمين، الواح مسي، مفرغي، چوبين والواح گلين از ديگر محملهاي مهم اطلاعات باستان  بوده اند كه البته با توجه به مناطق مختلف بعضاً نوع اين محملها متفاوت بوده است؛ بعنوان مثال در بين النهرين به علت وفور گل رس در سواحل دجله و فرات الواح گلين رايج بوده است. طومار پاپيروس از ديگر محملهاي ثبت اطلاعات در دوران باستان بود كه اوايل در مصر بكار برده مي شد و بعدها عموميت يافت.
در بررسي سير تحول اين محملها از سنگ سخت به كاغذ نرم مي رسيم. اختراع كاغذ توسط چيني ها مقدمه اي براي ديگر انقلاب فرهنگي بشر يعني اختراع چاپ بود كه به قولي زمينه رنسانس و انقلاب صنعتي را فراهم آورد. اين اختراع كه نقطه عطفي در تاريخ تمدن بشر بود در سال 1439 ميلادي توسط يوهان گوتنبرگ صورت گرفت. او در ابتدا كار چاپ را با حروف چوبى انجام ميداد  ولي بزودى دريافت كه بخاطر دشوارى كنده كارى، حروف چوبى بى خاصيت است و به همين علت از حروف متحرك فلزي براي تكثير و چاپ مواد اطلاعاتي استفاده كرد و با اين كار توانست زنجير كتاب هاي كم تعداد قرون وسطايي که پيشتر در انحصار درباريان، روحانيان و طبقات برگزيده بود خارج کند ودر اختيار همگان قرار دهد و كتابها به نحو راحت تر، ارزانتر و زيادتر در دسترس خوانندگان قرار گيرد. تحول چاپ پس از گوتنبرگ حركتي كند داشت و تا قرن هفدهم تغيير عمده‌اي در آن رخ نداد. در سده هجدهم و ارائه عصر انقلاب صنعتي همزمان با پيشرفت ساير تكنولوژي‌هايي چون صنعت نساجي ماشين‌هاي بخار و شيمي، چاپ نيز به رشد تدريجي خود ادامه داد. در آغاز سده نوزدهم، تحولات چاپ همزمان با تكنولوژيهاي جديد راه‌آهن و مهندسي مكانيك، سرعت گرفت. « در سال 1803 ميلادي ماشيني اختراع شد كه كاغذ را به شكل رول و به دور يك استوانه توليد مي‌كرد. حدود 1810 ميلادي چاپ استوانه‌اي اختراع شد.
در سال 1830 از ماشين بخار و نيروي آن براي چاپ استفاده شد كه بر سرعت توليد كتاب افزود. حدود 1845 ميلادي چاپ دوار يا روتاتيو رواج يافت. در اواخر قرن نوزدهم، تحولات عكاسي باعث تغييرات و دگرگونيهاي عظيمي در فن چاپ شد». در قرن بيستم با ظهور و گسترش تکنولوژی های نوينی چون الکترونيک، ميکروالکترونيک در دهه های ١۹۳٠ تا ١۹٧٠ و گسترش آنها به تدريج از دهه های ١۹٨٠ و ١۹۹٠ با ظهور انواع رايانه ها و بکارگيری اين وسيله جديد و ترکيب آن در فرآيند چاپ تحولات شگرفی در اين صنعت بوجود آمد.

ورود صنعت چاپ به ايران
با توجه به تمدن غني ايران, ورود صنعت چاپ به ايران, تحول شگرفى در آثار ادبى، فرهنگى آن و همچنين اسلام به حساب مى آيد. اولين چاپخانه را در ايران مسيحيان در اصفهان در عهد شاه عباس دوم صفوى داير نمودند که بنا به دلائلي با موفقيت روبرو نشد. در سال 1233ق عباس ميرزا كارخانه چاپ سربى را در تبريز داير و اولين كتاب چاپ سربى را منتشر كرد و بدين ترتيب نشر كتاب از دستنويس به چاپ تغييرِ ماهيت داد. ولى چاپ سربى در ايران ديرى نپاييد و چاپ سنگى جايگزين آن گرديد. نخستين مطبعه چاپ سنگى را محمدصالح شيرازى از روسيه به تبريز وارد كرد و اولين نسخه اى كه در آن مطبعه چاپ شد, قرآن مجيد به خط ميرزا حسين خوشنويس معروف به سال 1250 بود. از اولين كتاب هاى چاپ سنگى ايران مى توان كتاب هاى زادالمعاد تأليف علامه محمدباقر مجلسى, چاپ شده در سال1251ق وحديقةالشيعه, تأليف ملااحمد مقدس اردبيلى, چاپ شده در 1260ق. نام برد. از ميان روزنامه ها نيزمي توان روزنامه ملتى تبريز و روزنامه وقايع اتفاقيه را نام برد. در اوايل سده چهاردهم هجرى, چاپ سربى دوباره به كار افتاد و به تدريج جاى چاپ سنگى را گرفت.


شوراى عالى انقلاب فرهنگى کشور هر سال روز يازدهم شهريور را به عنوان روز صنعت چاپ نامگذارى کرده است.